ULGULAN- A Journy for Social Revolution

  Module -02- Drugs व्यसनाधीनता ( Drug Addiction) ही एक गंभीर मानसिक आणि शारीरिक समस्या आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर , एखाद्या अमली पदार्थाच्या सेवनावर नियंत्रण सुटणे आणि त्याचे दुष्परिणाम माहित असूनही ते घेण्याची तीव्र ओढ निर्माण होणे म्हणजे व्यसनाधीनता . खाली या संकल्पनेचे अर्थ आणि त्याशी संबंधित महत्त्वाचे मुद्दे स्पष्ट केले आहेत: १. व्यसनाधीनतेचा अर्थ ( Meaning of Addiction) व्यसन म्हणजे मेंदूचा असा विकार ज्यामध्ये व्यक्तीला अमली पदार्थांची (उदा. ड्रग्ज , दारू , तंबाखू) इतकी सवय होते की , त्याशिवाय ती व्यक्ती सामान्यपणे जगू शकत नाही. ü   शारीरिक परावलंबित्व: शरीराला त्या पदार्थाची इतकी सवय होते की तो न मिळाल्यास थरथरणे , घाम येणे किंवा अस्वस्थ वाटणे ( Withdrawal symptoms) सुरू होते. ü   मानसिक ओढ: मनात सतत त्या पदार्थाचा विचार येणे आणि तो मिळवण्यासाठी कोणत्याही थराला जाण्याची तयारी असणे. २. महत्त्वाच्या संकल्पना ( Key Concepts) व्यसनाधीनता समजून घेण्यासाठी खालील तीन प्रक्रिया समजून घेणे आवश्यक आहे: अ. सहनशीलता ( Tolerance) जेव्हा एखादी व्यक्ती ...

  भारतातील समकालीन सामाजिक समस्या Module -०१ समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून ' सामाजिक समस्या ' (Social Issues) म्हणजे केवळ व्यक्तिगत अडचणी नसून , त्या समाजाच्या रचनेशी आणि मूल्यांशी जोडलेल्या असतात. समाजशास्त्रज्ञांच्या मते , जेव्हा एखादी परिस्थिती समाजातील मोठ्या समूहाच्या मूल्यांना बाधा पोहोचवते आणि त्यावर सामूहिक कृतीद्वारे उपाययोजना करणे शक्य असते , तेव्हा तिला सामाजिक समस्या म्हटले जाते. खाली सामाजिक समस्यांच्या काही महत्त्वाच्या समाजशास्त्रीय व्याख्या दिल्या आहेत: प्रमुख समाजशास्त्रीय व्याख्या ( Sociological Definitions) १. पॉल लँडिस ( Paul B. Landis): " सामाजिक समस्या म्हणजे अशी परिस्थिती जी लोकांच्या कल्याणास धोका निर्माण करते आणि ज्यावर सामूहिक प्रयत्नांनी नियंत्रण मिळवता येते." २. रिचर्ड फुलर आणि रिचर्ड मायर्स ( Fuller and Myers): " सामाजिक समस्या म्हणजे अशी वर्तणूक किंवा परिस्थिती जिच्याकडे समाजातील लक्षणीय संख्येने लोक त्यांच्या सामाजिक मूल्यांचे उल्लंघन म्हणून पाहतात." ३. लॉरेन्स फ्रँक ( Lawrence K. Frank): " सामाजिक समस्या म्हणजे समाजातील अशा...